Hortensia verplanten: wanneer, hoe groot de kluit en of je snoeit

Elke boom of struik lijdt enige stress als hij wordt uitgegraven, schrijft de Royal Horticultural Society (RHS) in haar gids over het verplanten van bomen en struiken (hierna: de verplantgids), en die schok kan kleiner worden als je het goed aanpakt. Een gevestigde struik verplant je volgens de verplantgids alleen als het nodig is, want zelfs met de beste zorg kan hij daarna kwijnen of zelfs doodgaan; verjongen kan een alternatief zijn.

Voor het wanneer en hoe volgt deze pagina de verplantgids. Voor een hortensia uit een pot, de nieuwe plek en de snoei komen daar de teeltgids van de RHS voor hortensia’s (hierna: de hortensiagids) en het Hortipendium-artikel over de hortensia bij.

Wanneer je verplant

Het beste moment hangt volgens de verplantgids af van het soort plant. Bladverliezende bomen en struiken verplant je in de rustperiode, van eind oktober tot half maart. Groenblijvende verplant je het liefst in oktober of eind maart, als de grond begint op te warmen, zodat de wortels snel weer kunnen aanslaan. De zomer valt buiten beide periodes.

Dat de boerenhortensia (Hydrangea macrophylla) als bladverliezende heester onder de eerste regel valt, is de inschatting van deze pagina. Voor de dag zelf raadt de verplantgids rustig, bewolkt weer aan, zodat de wortels minder kans hebben uit te drogen.

Een hortensia uit een pot is een ander geval. Als beste plantmoment noemt de hortensiagids voorjaar of herfst, maar containerplanten kun je volgens de hortensiagids het hele jaar door planten, zolang de grond niet bevroren, te nat of in de zomer overmatig droog is; wil je dan toch planten, geef dan goed water.

Oudere planten: een jaar vooruit

Jonge planten laten zich volgens de verplantgids vrij goed verplanten; oudere, gevestigde exemplaren lijden meer stress en vragen voorbereiding. Als vuistregel noemt de verplantgids dat planten die al meer dan vijf jaar op hun plek staan, veel minder kans hebben het verplanten te overleven dan jongere. Voor oudere planten of een groot aantal bomen kun je volgens de verplantgids overwegen een gespecialiseerde hovenier in te schakelen.

Kan het, bereid een ouder exemplaar dan volgens de verplantgids een jaar van tevoren voor. Graaf van november tot februari, als de plant in rust is, een ronde greppel van een spade diep en 30 cm breed, evenwijdig aan de rand van de takken, en vul die met scherp zand; dat bevordert fijne voedingswortels, wat de plant later helpt om snel aan te slaan. Dun daarbij licht uit door oud, versleten hout weg te knippen, maar snoei niet hard. Zo nodig kan vormsnoei later, als de plant weer goed is aangeslagen.

Uitgraven

Geef de grond de dag voor het verplanten goed water. Hoe ver de wortels reiken, bepaal je volgens de verplantgids door proefgraven; het belangrijkste gebied met voedingswortels ligt meestal onder de takken, tot waar die reiken. Grotere exemplaren kunnen een wortelmassa hebben van 90 cm tot 1,2 m of meer doorsnee en 40-45 cm of meer diep.

Bind de takken losjes samen voor je de plant optilt, en til hem op met zoveel mogelijk kluit intact. Dikkere wortels knip of snijd je zo nodig schoon door met een scherp mes of een snoeischaar. Voor het vervoer leg je de plant op een vochtige jutezak en houd je de wortels afgedekt, zodat wind of zon ze niet uitdroogt.

Werk waar mogelijk in één keer: uitgraven en meteen herplanten. Kan dat niet, pak de kluit dan volgens de verplantgids in organisch materiaal en jute in, zet hem op een koele, schaduwrijke plek en houd de plant goed vochtig.

Het nieuwe plantgat en de diepte

Maak de nieuwe plek volgens de verplantgids vooraf klaar. Zet de geschatte omvang van de wortels uit en tel er 30-60 cm bij op, graaf minstens 30 cm diep en maak bodem en wanden los met een spitvork. Op arme zandgrond meng je wat bladaarde of tuincompost door de grond waarmee je het gat weer vult. Zet de plant in het gat en kijk of de wortels zich helemaal kunnen uitspreiden; maak het gat zo nodig groter.

Voor de diepte geldt de oude grondlijn op de stam: die geeft volgens de verplantgids de juiste nieuwe plantdiepte aan. Zo voorkom je dat de plant te diep komt te staan, volgens de verplantgids een van de grootste doodsoorzaken van alle planten; maar ook zo planten dat de bovenste wortels bloot liggen, beschadigt de meeste planten. Druk de grond bij het vullen voorzichtig aan, zodat er geen luchtholtes blijven. Grotere planten en planten op een winderige plek kunnen een of twee jaar een steunpaal of spandraden nodig hebben, tot ze weer zijn aangeslagen, zodat ze niet heen en weer gaan in de wind.

De nieuwe plek: grond en licht

Volgens het Hortipendium-artikel over de hortensia hoort de grond vochtig en voedzaam te zijn, rijk aan humus en zuur. Volgens de hortensiagids worden de bloemen alleen blauw in zure grond, en blauw- of rozebloeiende cultivars worden in basische grond doorgaans roze. Voor een blauwe bloemkleur raadt het Hortipendium-artikel aan het plantgat ruim uit te graven en met humusrijk materiaal te vullen; kalkhoudende grond noemt dat artikel dan ongeschikt, en bij kalkhoudende grond kweek je beter in een pot. Ook de hortensiagids raadt op basische grond een pot met grond voor zuurminnende planten aan, als je de bloemen blauw wilt houden. Die grond is in het tuincentrum te koop.

Voor het licht noemt het Hortipendium-artikel over de hortensia halfschaduw als voorkeur. Lichte schaduw is volgens de hortensiagids ideaal; een zonniger plek kan ook, als de grond daar in de zomer niet te droog wordt. Kies volgens de hortensiagids ook geen vorstgevoelige laagte of onbeschutte plek, zodat late vorst de jonge scheuten in het voorjaar minder beschadigt. Hoe je een hortensia door de winter brengt, staat op Hortensia overwinteren.

Terugsnoeien: eerst de soort

Volgens het Hortipendium-artikel over de hortensia hoeven de meeste hortensia’s niet gesnoeid te worden, en wie toch snoeit, moet de aanleg van de bloemen ontzien. Hoe elke soort gesnoeid wordt, staat in de delen van de hortensiagids die per soort zijn ingedeeld.

Soort	Wat de bronnen zeggen
H. macrophylla, H. serrata	bloemen aan nieuwe scheuten op het hout van het vorige jaar; zwaar snoeien kost bloemen (hortensiagids) · bij H. macrophylla alleen het bloemscherm afknippen (Hortipendium)
H. paniculata, H. arborescens	regelmatig snoeien niet noodzakelijk; jaarlijks terugsnoeien van wat vorig jaar is gegroeid bevordert een rijkere bloei met grotere bloemen (hortensiagids) · de pluimhortensia moet als enige echt gesnoeid worden (Hortipendium)

Bij de boerenhortensia knip je volgens het Hortipendium-artikel over de hortensia alleen het bloemscherm af, omdat de twee zijscheuten eronder volgend jaar de bloemen geven. Wie een verwilderde boerenhortensia of H. serrata helemaal tot de grond terugsnoeit, krijgt volgens de hortensiagids pas het jaar daarop bloemen aan de nieuwe stengels.

Wie een ouder exemplaar een jaar van tevoren voorbereidt, dunt volgens de verplantgids licht uit en snoeit niet hard (zie hierboven). Hoe ver je elke groep terug kunt snoeien, staat op Hortensia snoeien.

Na het verplanten

Verplanten is volgens de verplantgids erg zwaar voor een plant, en daarom vraagt het jaar erna extra zorg. Giet de plant na het planten goed aan en geef water in droge periodes. Een dikke mulchlaag van organisch materiaal, zoals schorssnippers of tuincompost, draagt bij aan het vasthouden van vocht en het onderdrukken van onkruid; houd de voet van de plant daarbij vrij van mulch. Heb je geen eigen compost, informeer dan bij je gemeente naar GFT-compost. In het voorjaar na het verplanten, als de groei begint, geef je volgens de verplantgids een algemene meststof.

Ook de hortensiagids raadt aan de plantplek na het planten met organisch materiaal af te dekken, omdat hortensia’s gedijen in gelijkmatig vochtige grond. Pas geplante hortensia’s geef je volgens de hortensiagids in het eerste groeiseizoen water als dat nodig is: van voorjaar tot zomer, wanneer er 7-10 dagen geen noemenswaardige regen is gevallen. Ook volwassen planten hebben er volgens de hortensiagids baat bij als je ze in hete, droge tijden water geeft.

Hoe je een gevestigde hortensia bemest, staat op Hortensia bemesten.

Als hij niet aanslaat

Te veel of te weinig water kan het aanslaan volgens de verplantgids belemmeren, en het verlies van te veel wortels bij het verplanten of te diep planten belemmert het ook. Een struik die al meer dan vijf jaar op zijn plek staat, heeft volgens de vuistregel van de verplantgids bovendien veel minder kans het verplanten te overleven dan een jongere.

Zie je vlekken, verkleuring of witte plukjes op de stengels, dan helpt Hortensiaziektes bij het herkennen van het schadebeeld.

Hoe je een thuja verplant, staat op Thuja verplanten.

Hoe een hele haag in één keer verhuist, staat op Liguster verplanten.

Bij een struik die vlak onder de oppervlakte wortelt, wordt de kluit breed in plaats van diep; hoe dat uitpakt, staat op Rododendron verplanten.