Rododendron verplanten: ondiep geworteld, ondiep terug

Over het verzetten van een ingeburgerde struik heeft de Royal Horticultural Society (RHS) een eigen gids, hierna de verplantgids. In die gids staat dat elke boom en elke struik bij het uitgraven een zekere mate van stress oploopt. Voer je het werk goed uit, dan valt die schok kleiner uit.

De tweede gids gaat over het kweken van rododendrons, hierna de rododendrongids. Daar staat de eigenschap waar deze pagina op draait: zet hem niet te diep, want rododendrons wortelen allemaal ondiep, vlak onder de oppervlakte, en hun wortels horen na het planten net bedekt te zijn. Die eigenschap bepaalt hieronder hoe diep de struik terugkomt, en wat ze voor de breedte van de kluit betekent, is een gevolgtrekking van deze pagina.

Eerst de vraag of hij echt weg moet

In de verplantgids komt die vraag vóór het hoofdstuk over de timing. Een ingeburgerde struik haal je er volgens die gids alleen uit als het nodig is. Zelfs bij de beste zorg kan een verzette struik daarna kwijnen of doodgaan. Als alternatief noemt de gids renovatie.

Een tweede maatstaf is de leeftijd van de standplaats. Vijf jaar is daarbij de vuistregel van de verplantgids: staat de plant er langer, dan is de kans dat hij het verzetten doorkomt veel kleiner dan bij een jonge plant.

Een jonge plant komt een verhuizing vrij goed door. Een ouder, ingeburgerd exemplaar loopt meer stress op en heeft volgens de verplantgids voorbereiding vooraf nodig.

Voor een volgroeide plant, en ook als het om veel bomen tegelijk gaat, geeft die gids nog een mogelijkheid: overweeg een gespecialiseerd bedrijf. In Nederland kom je dan bij een hovenier uit.

Wanneer je hem verzet

Groenblijvende planten verzet je volgens de verplantgids het best in oktober of laat in maart, als de bodem begint op te warmen: de wortels kunnen zich dan snel herstellen. De rododendrongids noemt voor het planten oktober of maart/april; in haar kerngegevens staat herfst of voorjaar.

Dat een rododendron bij de groenblijvers van de verplantgids hoort, is de indeling van deze pagina. De rododendrongids noemt rododendrons meestal middelgrote tot grote groenblijvende struiken, maar brengt in dezelfde inleiding ook azalea’s onder die naam, en die kunnen groenblijvend of bladverliezend zijn. Voor een bladverliezende azalea geldt in de verplantgids het andere venster: van eind oktober tot half maart, de hele rustperiode. Wat een azalea als plant nodig heeft, staat op Azalea.

En dan is er nog het weer op de dag zelf. De verplantgids vraagt om een kalme, grijze dag, juist om te voorkomen dat de wortels uitdrogen.

In Nederland komt er in het voorjaar nog iets bij: het broedseizoen. Wat er dan geldt, staat op Rododendron snoeien.

Waar hij daarna staat

Voor de nieuwe plek is de rododendrongids kort en duidelijk:

• lichte, gefilterde schaduw op een beschutte plek, en geen diepe schaduw onder andere bomen;
• de meeste rododendrons verdragen ook een opener plek, zolang ze beschut staan tegen koude, uitdrogende wind;
• geen vorstkuilen, en geen plek met vroege ochtendzon;
• grond die vochtig is en tegelijk goed doorlaat, zuur en rijk aan organisch materiaal, met een pH tussen 5,0 en 6,0.

De pH van een tuin omlaag brengen is volgens diezelfde gids niet eenvoudig, en zure grond hebben de meeste rododendrons en azalea’s nodig. Heb je basische grond, dan noemt de rododendrongids twee uitwegen: kweken in een pot, of kiezen voor soorten en cultivars die er beter tegen kunnen. Potgrond voor zuurminnende planten is bij tuincentra en kwekerijen te koop.

De kluit wordt breed, niet diep

Waar de wortels precies ophouden, zoek je zelf uit. De verplantgids laat je dat met proefgraven bepalen en geeft er één richting bij: de voedingswortels liggen meestal voor het grootste deel in de zone die de takken overspannen.

Voor grotere exemplaren noemt die gids een orde van grootte: 90 cm tot 1,2 m doorsnee of meer, bij een diepte van 40-45 cm of meer. Die getallen gaan over bomen en struiken als groep, en niet over de rododendron in het bijzonder.

Leg je de twee gegevens naast elkaar, dan krijgt de kluit van een rododendron een andere vorm dan die maten suggereren: breed, en niet diep. Die vorm, breed en ondiep, is een gevolgtrekking van deze pagina: de verplantgids schrijft ze niet op en de rododendrongids evenmin; ze volgt uit de wortel zelf. Wie smal en diep steekt, laat juist de brede, ondiepe krans achter waar een rododendron het van moet hebben. Zet de spade dus ter hoogte van de buitenste takken, en niet vlak tegen de stam.

Een jaar van tevoren, als het kan

Kun je het plannen, dan begint het werk bij een ouder exemplaar een jaar eerder. Tussen november en februari, als de struik in rust is, steek je rondom een greppel: 30 cm breed, één spadeblad diep, op de lijn waar de takken eindigen. Die greppel vul je met scherp zand, want daar vormen zich fijne voedingswortels; met die wortels erbij slaat de struik na de verhuizing sneller aan.

In diezelfde beurt dun je de kroon licht uit door oud en versleten hout weg te halen; hard terugsnoeien hoort er niet bij. Opnieuw in vorm brengen kan volgens de verplantgids later, zo nodig, zodra hij weer goed is aangeslagen.

Let op waar die aanwijzing over snoeien staat: ze hoort bij de voorbereiding van een jaar eerder, bij het graven en het zand, en niet bij het uitgraven zelf. Hoe ver je een rododendron in het algemeen terug kunt snoeien, is een andere vraag, en die staat op Rododendron snoeien.

Het hout dat je eruit haalt, hoeft niet overal in dezelfde bak. Welk snoeiafval de GFT-bak in mag, is per gemeente geregeld; voor grotere hoeveelheden is de milieustraat meestal het adres.

Uitgraven en vervoeren

De dag voor de verhuizing krijgt de grond een flinke beurt water. Zet daarna de takken losjes bij elkaar met een touw, zodat je ruimte hebt om te tillen, en til de struik op met een kluit die zo gaaf mogelijk blijft. Kom je een dikkere wortel tegen, snijd die dan schoon af met een scherp mes of een goede schaar.

Tijdens het vervoer ligt de kluit op vochtige jute en blijven de wortels bedekt; wind en zon drogen ze anders uit. Als het te regelen is, gaan uitgraven en opnieuw planten in één doorlopende handeling. Kan dat niet, dan gaat er organisch materiaal om de kluit en jute daaroverheen. Zet hem dan koel weg, uit de zon, en laat hem niet droog staan.

Hoe diep hij terug de grond in gaat

Voordat de struik eruit gaat, ligt het nieuwe gat er al. Teken af tot waar je de wortels verwacht en tel er 30-60 cm bij; graaf tot minstens 30 cm diepte en maak de bodem en de zijkanten daarna los. Is de grond daar arm en zanderig, werk dan bladaarde of tuincompost door de aarde die terug het gat in gaat. Laat de struik in het gat zakken en controleer of de wortels alle kanten op kunnen; zo niet, dan gaat het gat verder open.

Voor de diepte zelf geeft elke gids een eigen aanwijzing.

De verplantgids wijst naar de oude grondlijn op de stam: die laat zien hoe diep de plant hoort te komen. Zo voorkom je dat hij te diep terechtkomt, en dat is volgens die gids een van de grootste oorzaken van plantensterfte, bij alle planten. Andersom werkt het ook: liggen de bovenste wortels bloot, dan beschadigt dat de meeste planten.

De rododendrongids gaat over dit ene geslacht en zegt het korter: niet te diep, en de wortels net bedekt.

Druk de aarde daarna zorgvuldig aan, zodat er geen luchtholtes achterblijven. Voor een grotere plant kan een paal of een stel spandraden een jaar of twee nodig zijn, en hetzelfde geldt voor een plant op een winderige plek, tot de plant weer is aangeslagen, zodat de wind hem niet heen en weer duwt.

Het jaar erna

Een verhuizing is volgens de verplantgids erg belastend; het jaar dat erop volgt vraagt daarom om aandacht. Geef de struik na het planten grondig water, en blijf dat doen als het droog is. Leg er een dikke laag organische mulch omheen, bijvoorbeeld gehakselde schors of tuincompost: dat houdt vocht vast en onderdrukt onkruid. De voet van de struik blijft daarbij vrij.

Over die laag is de rododendrongids preciezer. Die vraagt om ten minste 7,5 cm, van versnipperde naaldhoutschors of van een ander zuur materiaal. Luchtig opbrengen: niet aandrukken en niet vasttrappen. Elk voorjaar vernieuw of vul je de laag aan, mits de grond dan nog vochtig is. Naaldhoutschors koop je bij een tuincentrum of een kwekerij.

Ook midden in de winter kan een pas verzette groenblijver water vragen, zegt de verplantgids, maar niet als het vriest.

Rododendrons doen het volgens de rododendrongids het best in streken met veel neerslag, en over het gietwater is diezelfde gids uitgesproken: kraanwater bevat te veel calcium voor deze struiken, en in gebieden met hard water speelt dat nog sterker, want de grond rond de wortels wordt er minder zuur van. Het advies is daarom regenwater. Raakt je regenton leeg, dan kun je ‘s zomers een maand of twee op de kraan terugvallen; die uitzondering zet de gids er zelf bij. Of jouw kraanwater hard is, zoek je op postcode op bij je waterbedrijf.

Over bemesten zeggen de twee gidsen niet hetzelfde. De verplantgids adviseert in het voorjaar, zodra de groei begint, een algemene meststof. Staat de struik in een fatsoenlijke, zure grond, dan is extra bemesting volgens de rododendrongids waarschijnlijk niet nodig. De waarschuwing uit diezelfde gids dat wortels en blad van rododendrons kunnen verbranden bij te veel mest, hoort daar bij de planten in kuipen en andere potten; voor die planten wordt een gift in het voorjaar juist wel aangeraden.

En dan de bloei van volgend jaar. De knoppen daarvoor worden volgens de rododendrongids in de nazomer aangelegd, en een korte droge periode op dat moment kan ze laten mislukken of half gevormd laten verdrogen, zodat ze de lente erna ongeopend afvallen. Wat die gids ertegen noemt, past precies bij een struik die net verhuisd is: mulchen, en vanaf juli in droge periodes grondig en regelmatig water geven.

Als hij niet aanslaat

Drie dingen kunnen het aanslaan in de weg zitten, zegt de verplantgids: een watergift die te ruim of te krap uitvalt, te veel wortels die bij het uitgraven verloren gaan, en een plant die te diep is weggezet.

Die eerste is van buitenaf lastig te lezen, want te droog en te nat geven hetzelfde beeld. De rododendrongids beschrijft bij bladverlies allebei de kanten: het kan volgen op droogte, meestal aangekondigd door slap hangend en opgerold blad, en het kan net zo goed volgen op een lange periode met verzadigde grond. Kijk dus twee kanten op voordat je meer gaat gieten. Wat bruin blad verder kan betekenen, staat op Rododendron snoeien.

Hoe dezelfde klus bij een hortensia verloopt, staat op Hortensia verplanten.

Gaat het niet om één struik maar om een hele rij, dan gaat de haag in zijn geheel eruit; hoe dat werkt, staat op Liguster verplanten.