Hortensiaziektes: gele bladeren, bladvlekken en verwelking herkennen

Bladvlekken aan een hortensia hoeven meestal niet bestreden te worden: voor bladvlekkenziekten bij loofbomen en -struiken in de siertuin noemt de gewasbeschermingsbrochure van de Bayerische Gartenakademie (hierna: de brochure) een hoge schadedrempel. De tabel hieronder geeft een eerste indeling van zes schadebeelden; de uitleg en de bronnen staan in de paragrafen eronder.

Schadebeeld	Waar het op kan wijzen	Eerste stap
Bladeren vergelen, eerst de jongste	Chlorose: ijzer vastgelegd, bijvoorbeeld door een hoog kalk- of fosforgehalte	Hardheid van je leidingwater nagaan
Vlekken op het blad	Bladvlekkenziekte	Meestal geen ingreep nodig
Scheuten verwelken	Droogte (eigen inschatting van deze pagina), of een verwelkingsziekte zoals Verticillium	Bij droogte water geven; bij ziekte terugsnoeien tot in het gezonde hout
Witte, wasachtige plukjes op stengels en blad	Hortensiaschildluis	Aangetaste delen vroeg weghalen
Beschadigde nieuwe scheuten in het voorjaar	Late vorst	Zwaar beschadigde scheuten inkorten tot het eerste gave paar knoppen
Geen bloei, wel gezond blad	Harde snoei, late vorst of te veel mest	Soort nagaan, snoeimoment controleren

Gele bladeren: chlorose

Een onnatuurlijke gele verkleuring van bladeren heet chlorose. Het Hortipendium-artikel over chlorose, dat uit Duitsland komt en niet alleen over hortensia’s gaat, noemt chlorose door ijzergebrek in zijn eigen streek de meest voorkomende vorm. Ze begint volgens dat artikel bij de jongste bladeren, aan de top van een scheut, en gaat dan over op de oudere bladeren. Is ze sterk, dan vallen de bladeren in de loop van de zomer te vroeg af; de plant verzwakt, groeit en bloeit minder en wordt gevoeliger voor onder meer vorst en ziekteverwekkers.

In de grond is volgens het Hortipendium-artikel over chlorose meestal genoeg ijzer, maar bijvoorbeeld een hoog kalkgehalte (een hoge pH) of een hoog fosforgehalte legt het vast, zodat de plant het niet voldoende kan opnemen. In de streek van dat artikel zijn kalkhoudende gronden de meest voorkomende oorzaak; ook een verstoorde verhouding tussen voedingsstoffen, zoals een tekort aan kali of stikstof, of een ongunstige standplaats, zoals vaste, verdichte grond, kan het blad doen vergelen.

Voor loofbomen en -struiken in de siertuin raadt de brochure aan te veel kalk te vermijden, ook via het gietwater, omdat die de opname van ijzer belemmert. Hoe hard je leidingwater is, vind je op postcode bij je waterbedrijf.

Regenwater of leidingwater

Over gietwater schrijven drie van de bronnen iets, elk in een eigen verband. De brochure wil, zoals hierboven, te veel kalk via het gietwater vermijden. Het Hortipendium-artikel over de hortensia schrijft voor de blauwe bloemkleur dat je alleen met zacht water mag gieten, onder 8 °dH; is het leidingwater te hard, dan gebruik je volgens dat artikel alleen regenwater. De teeltgids van de Royal Horticultural Society (RHS) raadt voor blauwbloeiende cultivars bij voorkeur regenwater aan, omdat de bloemen dan hun kleur houden; wordt regenwater krap, dan gebruik je volgens de RHS leidingwater om droogtestress te voorkomen.

De pH

Voor de blauwe bloemkleur noemt het Hortipendium-artikel over de hortensia een zure bodem, met een pH-waarde onder 4,5; kalkhoudende grond is volgens dat artikel niet geschikt. De RHS noemt voor blauwbloeiende cultivars een zure grond van pH 4,5-5, en blauw worden de bloemen volgens de RHS alleen in zure grond.

Snel of op termijn

Het Hortipendium-artikel over chlorose onderscheidt snelle en langzame maatregelen. Snel werken behandelingen met speciale ijzerhoudende meststoffen, gespoten, gegoten of gestrooid. Spuiten werkt volgens dat artikel het snelst, omdat de meststof direct op het blad komt, maar het effect houdt veel korter aan dan bij gieten of strooien. Hoeveel je gebruikt, staat in de gebruiksaanwijzing van het middel. De brochure noemt voor loofbomen en -struiken in de siertuin als beproefde maatregel ijzerchelaatmeststof, gespoten of gegoten.

Aan de standplaats zelf is achteraf volgens het Hortipendium-artikel over chlorose nauwelijks nog iets te veranderen. Het losmaken van de bovenste grondlaag rond de wortels en een mulchlaag, bijvoorbeeld van boomschors, gaan dichtslaan en verdichten van de grond tegen en dragen op middellange termijn bij aan minder chlorose; snel werken die maatregelen niet.

Vlekken op het blad

Voor bladvlekkenziekten bij loofbomen en -struiken in de siertuin noemt de brochure een hoge schadedrempel: meestal zijn ze het bestrijden niet waard. In de kolom met beproefde bestrijdingsmaatregelen staat bij bladvlekkenziekten geen advies. Het opruimen van afgevallen blad noemt de brochure wel, maar in de kolom met maatregelen waarvan de werking niet vaststaat.

Verwelkende scheuten

Dat verwelkende scheuten ook op droogte kunnen wijzen, is een eigen inschatting van deze pagina. De teeltgids van de RHS schrijft dat ook volwassen planten baat hebben bij water in hete, droge periodes. Om vochtstress te verminderen, adviseert de RHS geregeld een mulchlaag aan te brengen van organisch materiaal, zoals bladaarde of tuincompost; dat helpt de grond vocht vast te houden.

Voor verwelkingsziekten, zoals Verticillium, noemt de brochure bij loofbomen en -struiken in de siertuin twee beproefde maatregelen: aangetaste scheuten terugsnoeien tot in het gezonde hout, en het snoeisel vernietigen. Snoei met handschoenen aan: volgens de RHS kunnen huidallergieën erger worden als je het blad aanraakt.

Vraag bij je gemeente of snoeisel van een verwelkingsziekte in de GFT-bak mag of bij het restafval moet.

Witte, wasachtige plukjes: de hortensiaschildluis

Het Hortipendium-artikel over de hortensia noemt de hortensiaschildluis (Pulvinaria hydrangeae) wellicht de meest gevreesde plaag van hortensia’s: een goed zichtbare, gevaarlijke plaag die hele planten kan vernielen. Veel tuinbezitters hebben volgens dat artikel bij de eerste aantasting moeite om hem als plaag te herkennen. De teeltgids van de RHS beschrijft hem als het duidelijkst zichtbaar in de vroege zomer, als stengels en bladeren bedekt zijn met witte, wasachtige, platte plukjes.

Bestrijden is volgens het Hortipendium-artikel over de hortensia heel moeilijk. Zie je de eerste aantasting vroeg, dan kun je volgens dat artikel door aangetaste plantendelen of hele planten te verwijderen misschien nog grotere schade voorkomen. Bij een hardnekkige of terugkerende aantasting vraag je advies bij een tuincentrum of hovenier.

Beschadigde nieuwe scheuten in het voorjaar

Nieuwe voorjaarsscheuten zijn volgens de teeltgids van de RHS vatbaar voor vorstschade. Zwaar beschadigde scheuten kort je volgens de RHS in tot iets boven het eerste gave paar knoppen, in levend, gezond hout. Ook de jonge knoppen kunnen volgens de RHS door late vorst beschadigd raken. Wie een hortensia uit vorstgevoelige laagtes en van onbeschutte plekken weghoudt, beperkt volgens de RHS de schade die late vorst aan de jonge groei in het voorjaar doet.

De verwelkte bloemen van een boerenhortensia (Hydrangea macrophylla) mogen volgens de RHS eerst blijven zitten: ze kunnen tot een eind in de winter sierlijk blijven en helpen de tere jonge groei eronder tegen vorst te beschermen. Pas halverwege het voorjaar snoei je de stengels terug, tot boven het eerste of tweede krachtige, gezonde knoppenpaar, geteld vanaf de oude bloem naar beneden. Wat je in de winter voor een hortensia doet, lees je op Hortensia overwinteren.

Geen bloei, wel gezond blad

Bij H. serrata en boerenhortensia (H. macrophylla) vormen de bloemen zich volgens de teeltgids van de RHS op jonge scheuten die aan vorigjarige stengels ontstaan; wie hard snoeit, verliest daardoor bloemen. Het Hortipendium-artikel over de hortensia schrijft dat de meeste hortensia’s geen snoei nodig hebben. Wordt er toch gesnoeid, dan moet je volgens dat artikel de bloemaanleg sparen, en daarom is het belangrijk te weten of een plant op eenjarig of op meerjarig hout bloeit.

Over de pluimhortensia (H. paniculata) zeggen de RHS en het Hortipendium-artikel over de hortensia iets anders. Volgens de RHS hoeven H. arborescens en de pluimhortensia niet per se regelmatig gesnoeid te worden, maar jaarlijks terugsnoeien van de vorigjarige groei bevordert meer en grotere bloemen. Het Hortipendium-artikel over de hortensia noemt de pluimhortensia de enige hortensia die echt gesnoeid moet worden.

Er is nog een mogelijke oorzaak: te veel mest. Volgens de RHS bevordert te veel mest overmatige zachte bladgroei, waarbij de plant minder kans heeft om bloemknoppen te vormen en een groter risico op vorstschade loopt. Wat een hortensia aan bemesting nodig heeft, staat op Hortensia bemesten; hoe en wanneer je hem snoeit, op Hortensia snoeien.

Bloemen die van kleur veranderen

Niet elke verkleuring is een ziekte. Hortensiabloemen veranderen volgens de RHS vaak van kleur naarmate ze ouder worden: tegen de late zomer (augustus-september) verbleken blauwe en roze bloemen tot combinaties van groen en roze of rood, en witte bloemen worden meestal fel roze. Blauw- en rozebloeiende cultivars zijn volgens de RHS doorgaans blauw in zure grond, mauve bij een licht zure tot neutrale bodem en roze in basische grond.

Hoe je een hortensia verplant, staat op Hortensia verplanten.