Coniferen snoeien: wanneer, hoe vaak en nooit in oud hout

Knip je bij de meeste coniferen tot in het bruine, dode hout, dan loopt die plek volgens de conifeergids van de Royal Horticultural Society (RHS) niet meer uit. Knip alleen het groene blad bij, zoals bij een haag, en laat een groene buitenkant staan. Een losse conifeer heeft volgens die gids zeer weinig snoei nodig; een haag van coniferen, zeker van snelgroeiende cultivars, vraagt juist regelmatig onderhoud.

Nooit tot in het oude hout

Over de uitzonderingen verschillen de RHS-documenten. De conifeergids noemt taxus en, minder betrouwbaar, thuja als coniferen die wel uit bruin hout teruggroeien. De RHS-pagina over bruine plekken en de haaggids noemen alleen taxus als uitzondering; volgens de pagina over bruine plekken kunnen andere coniferen weinig tot niet uit oud hout teruggroeien, en kan te enthousiast knippen kale plekken geven.

Voor thuja houdt de Bayerische Gartenakademie het voorzichtig. Ze noemt de plant zeer goed snoeibaar, maar in het oude hout mag je niet knippen, omdat daar maar heel aarzelend nieuwe scheuten verschijnen, als dat al gebeurt. Bij leylandii waarschuwt de leylandiigids van de RHS dat uit kaal hout geen nieuwe groei komt.

Taxus is de uitzondering waarover de conifeergids, de pagina over bruine plekken en de haaggids het alle drie eens zijn; hoe je die aanpakt, staat op Taxus snoeien.

Wanneer: tussen april en eind augustus

Coniferen snoei je volgens de conifeergids het best tussen april en eind augustus; snoei je op andere momenten, dan wordt het blad eerder bruin. De leylandiigids, die volgens eigen zeggen ook geldt voor Lawsoncipres en Montereycipres, noemt voor leylandii dezelfde periode, met hoogstens drie snoeibeurten in het groeiseizoen.

De RHS-pagina over bruine plekken is voorzichtiger. In het onderzoek dat die pagina beschrijft, leek afsterven iets vaker voor te komen na knippen in de herfst, vooral in oktober. Ook knippen in de zomer in tijden van stress voor de plant, zoals langdurige droogte of hete, droge periodes, kan volgens de pagina een rol spelen. De pagina raadt af om bij heet of droog weer of in de herfst te knippen, al kan taxus tot in de vroege herfst geknipt worden. Twee of drie beurten, in april, juni en begin augustus, zijn volgens die pagina meestal vrij veilig. De haaggids zegt het korter: coniferenhagen na augustus knippen kan kale plekken uitlokken.

Thuja: vier documenten, vier momenten

Bij thuja lopen de documenten uiteen. De haaggids van de RHS noemt voor Thuja plicata het voorjaar en opnieuw de vroege herfst. Het plantprofiel van Thuja plicata zegt dat snoeien niet nodig is, en dat je hem als haag in het voorjaar en de nazomer knipt. Volgens de Bayerische Gartenakademie knip je thuja het best in juni en juli: in de tweede groeifase, die in augustus begint, groeien de snijvlakken dan zeer goed dicht en blijft de haag gelijkmatig van uiterlijk.

De haaggids geeft voor Thuja plicata dus een herfstbeurt, en waarschuwt in hetzelfde stuk dat knippen na augustus bij coniferenhagen kale plekken kan uitlokken; ook de pagina over bruine plekken raadt knippen in de herfst af.

De Gartenakademie heeft er nog twee adviezen bij. Een thujahaag zou je vanaf het begin elk jaar moeten knippen, anders wordt hij kaal en veroudert hij vroeg. En knip niet op zonnige dagen: zo voorkom je verbranding van scheutdelen die tot dan toe in de schaduw zaten.

Een coniferenhaag in vorm houden

Een gevestigde leylandiihaag knip je volgens de leylandiigids tot drie keer per groeiseizoen, tussen april en eind augustus, bovenop en aan de zijkanten. Geef hem daarbij de vorm van een omgekeerde wig: een A-vorm met een platte bovenkant. Met een brede voet valt het licht gelijkmatig op de hele haag, en wordt de onderkant niet bruin en kaal. De Bayerische Gartenakademie beschrijft voor thuja hetzelfde principe: boven smaller dan onder, zodat de doorsnede een trapezium is.

Hoe vaak, verschilt per soort. De haaggids noemt voor Lawsoncipres twee beurten, in het voorjaar en de zomer, en voor leylandii twee of drie in het groeiseizoen.

Bij een jonge haag laat je volgens de haaggids de leidende scheut ongesnoeid, en knip je de eerste twee jaar na het planten slordige zijscheuten terug; bij coniferen doe je dat in de zomer. De leylandiigids geeft voor leylandii een eigen schema. In het eerste jaar kort je in april, aan het begin van het groeiseizoen, de te lange zijscheuten in, knip je in juli de zijkanten licht bij en bind je de top aan een stok vast. Daarna blijf je de zijscheuten knippen, maar de top pas als de gewenste hoogte bereikt is. Het voorjaar daarop kort je de leidende scheuten in tot 15 cm lager dan de hoogte die je wilt; de nieuwe groei maakt het verschil goed en vormt een dichte bovenkant.

Te hoog of te breed

Een gezonde leylandiihaag reageert volgens de leylandiigids meestal goed op een verlaging van hoogstens een derde van de hoogte; dat doe je het best begin april, net voordat de nieuwe groei begint. Haal je te veel van de top, dan kan dat volgens die gids een kale, platte bovenkant opleveren, en oudere of minder groeikrachtige planten kunnen zelfs doodgaan. Moet er echt meer dan een derde af, dan kan het volgens de gids, al wordt het niet aangeraden, in twee stappen: eerst een derde, en als de planten hersteld zijn, van wat er over is hoogstens de helft. Maak je de haag smaller, knip dan niet in het oudere, kale deel, want daaruit komt volgens de gids geen nieuwe groei.

Van een losse conifeer die te hoog wordt, kun je volgens de conifeergids de groeitop weghalen; daarna groeit hij weinig meer omhoog, op wat dunne scheutjes na die je makkelijk bijknipt. Is een conifeer echt te groot geworden voor de plek waar hij staat, dan is een nieuwe plant volgens die gids vaak de beste oplossing. Volgens de haaggids groeien de meeste coniferen, op taxus na, niet uit oud hout terug. Over een verwilderde coniferenhaag die je erft, zegt die gids dat vervangen beter te overwegen is dan verjongen.

Bruine plekken en groene scheuten

Bruine plekken in coniferen hebben volgens de RHS-pagina daarover verschillende oorzaken: insecten of ziekten, maar ook groeiomstandigheden of gewone klussen als knippen. De meeste problemen ziet die pagina bij leylandii, Lawsoncipres en Thuja plicata. Veel bruine plekken komen volgens de pagina waarschijnlijk door ongunstige omstandigheden als droogte, vorst, wateroverlast of koude, uitdrogende wind, die het herstel van het geknipte blad kunnen remmen. Kale plekken kunnen, afhankelijk van de oorzaak, geleidelijk weer dichtgroeien, maar in ernstige gevallen kan dat enkele jaren duren. Zijn ze niet te groot, dan kun je misschien gezonde scheuten in de buurt zo vastbinden dat die de kale plekken opvullen.

Bonte coniferen maken volgens de conifeergids soms scheuten met blad dat niet bont is. Die scheuten groeien vaak heel sterk en kunnen het uiteindelijk overnemen; haal ze daarom meteen weg.

Veilig werken

Het plantprofiel van Thuja plicata noemt de plant schadelijk bij opeten en een huidallergeen, en raadt aan handschoenen en andere beschermende uitrusting te dragen als je hem hanteert. Bij een vermoeden van vergiftiging van een huisdier neem je direct contact op met je dierenarts; gaat het om een mens, bel dan de huisarts of de huisartsenpost, en bij acuut gevaar 112. Voor een mens kun je in België ook dag en nacht terecht bij het Antigifcentrum, op het gratis nummer 070 245 245.

Volgens de haaggids hebben sommige tuiniers huidirritatie gemeld na het hanteren van snoeisel van Thuja plicata; daarom raadt die gids aan om bij het knippen van zo’n haag lange mouwen te dragen, naast handschoenen en een veiligheidsbril. Ook leylandii kan volgens de leylandiigids huidirritatie geven. Handschoenen en lange mouwen bij het knippen van een coniferenhaag raadt deze pagina daarom in het algemeen aan. Werk je met een gemotoriseerde heggenschaar, draag dan volgens de haaggids een veiligheidsbril en dikke handschoenen. Hoge hagen kunnen volgens dezelfde gids moeilijk en onveilig zijn om zelf te knippen en speciaal materiaal vragen.

Vogels in de haag

Volgens Vogelbescherming Nederland is maart tot en met juli voor veel vogelsoorten de broedtijd, en veel soorten met meer dan één broedsel per jaar gaan nog tot in augustus door; vast ligt die periode volgens die organisatie niet. Wie een coniferenhaag tussen april en eind augustus knipt, doet dat dus grotendeels in het broedseizoen: de vrij veilige momenten van de RHS-pagina over bruine plekken, april, juni en begin augustus, vallen er allemaal in. Dat is een rekensom van deze pagina. Onder de Omgevingswet vallen alle inheemse vogels, met hun nesten en eieren.

Knippen in het broedseizoen gaat volgens Vogelbescherming niet vanzelf tegen de wet in, maar een overtreding is dan moeilijk te vermijden. Het is zeker een overtreding als er in de haag een vogel zit te broeden of er een nest met jaarrondbescherming in zit, en je die vernielt of verstoort. Een nest in een dichte haag is zeer lastig te vinden: volgens Vogelbescherming vindt zelfs een geoefende nestzoeker lang niet elk nest. Werken buiten het broedseizoen noemt die organisatie de beste oplossing, en ook de haaggids van de RHS zegt dat je het snoeien soms moet uitstellen om nestelende vogels niet te storen.

Snoeisel

Gezond snoeisel van coniferen kun je in kleine hoeveelheden meestal kwijt in de groene container; voor het snoeisel van een hele haag is de milieustraat vaak handiger. Vraag bij je gemeente na wat toegestaan is. Snoeisel van Thuja plicata pak je volgens de haaggids met handschoenen en lange mouwen aan.

Hoe je een thuja verplant, staat op Thuja verplanten.

Welke delen van de taxus giftig zijn, staat op Taxus giftig.