Is taxus giftig? Welke delen, en wie je belt bij verdenking

Taxus (Taxus baccata) is giftig, en dat blijft niet bij één plantendeel. Het Giftinformationszentrum Bonn zet hem in zijn plantenprofiel op giftig tot zeer giftig. Het Niedersächsisches Landesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit, kortweg LAVES, schrijft dat alle delen van de plant oraal sterk giftig zijn, behalve de rode zaadmantels, en dat dit zowel voor vers als voor gedroogd materiaal geldt. Als sierstruik heeft taxus volgens datzelfde stuk in de tuinbeplanting al lang een vaste plek, terwijl zijn voorkomen in de vrije natuur eerder terugloopt.

Deze pagina gaat over wat er giftig is, hoe een vergiftiging eruitziet en wat je doet. Hoe je een taxushaag knipt, staat op Taxus snoeien.

Welke delen giftig zijn

De drie documenten achter deze pagina formuleren het elk anders, en ze wijzen dezelfde kant op.

• Het Giftinformationszentrum Bonn schrijft dat in de naalden en in de zaden taxine in hoge concentratie zit, en dat het vruchtvlees ongiftig is.
• Het Bundesinstitut für Risikobewertung zegt het met de nadruk op het kauwen: naalden en stukgebeten zaden bevatten gifstoffen, de taxinen, en de rode, zoetig smakende zaadmantel is ongiftig.
• LAVES noemt de stoffen bij naam, de alkaloïden taxine I en II en het cyanogene glycoside taxicatine, en zet de grens om de hele plant heen: behalve de rode zaadmantels is alles oraal sterk giftig, vers zowel als gedroogd.

Dat laatste, vers zowel als gedroogd, is de zinsnede die verderop bij het snoeisel terugkomt.

De rode besjes zijn geen vruchten

Wat er in de nazomer rood aan de takken hangt, ziet eruit als een bes en is dat niet. Het Bundesinstitut für Risikobewertung beschrijft het zo: vanaf augustus heeft taxus rode, vlezige “vruchten” die in het midden één bruin zaad dragen, en strikt genomen gaat het niet om vruchten maar om zaadmantels.

Het rode, zoetig smakende omhulsel is volgens hetzelfde profiel ongiftig; het zaad in het midden hoort bij de delen die dat wel zijn. Over dat zaad stelt het Giftinformationszentrum Bonn geen voorwaarde: taxine zit volgens dat profiel in hoge concentratie in naald en zaad. Het Bundesinstitut für Risikobewertung legt de nadruk op het kauwen en schrijft over stukgebeten zaden. Omdat het zaad midden in het omhulsel zit, komt het een zelden zonder het ander in de mond; dat is een gevolgtrekking van deze pagina.

Voor je eigen handelen maakt dat onderscheid overigens niets uit. Het Bundesinstitut für Risikobewertung koppelt het contact aan de verdenking van orale opname, en niet aan de vraag of het zaad stuk is gebeten.

De grens die het Giftinformationszentrum Bonn noemt

Het Bundesinstitut für Risikobewertung koppelt het eerste contact niet aan een getal. Bij verdenking van orale opname neem je volgens dat instituut meteen contact op met een giftinformatiecentrum, en bespreek je daar het verdere verloop.

Het Giftinformationszentrum Bonn noemt in het veld kritische dosis wel een getal, en waar dat getal precies over gaat, is het punt. Na het eten van naalden, of van meer dan twee fijngekauwde zaden, worden volgens dat profiel in de literatuur ontgiftingsmaatregelen aanbevolen. Dat is dus geen grens waarboven verschijnselen beginnen, maar een grens waarboven de literatuur een medisch ingrijpen aanraadt. En let op de eerste helft van die zin: bij naalden staat er helemaal geen hoeveelheid bij.

Dat getal komt van één document. Het profiel van het Bundesinstitut für Risikobewertung noemt voor mensen geen getal en het stuk van LAVES evenmin, en daarom staat het hier op naam van het Giftinformationszentrum Bonn. Voor jouw eerste stap maakt dat aantal niets uit: wie je belt, hangt aan het vermoeden en niet aan een getal.

Verschijnselen

De twee documenten die een opsomming geven, geven niet dezelfde opsomming.

Het Giftinformationszentrum Bonn noemt droge mond, rood worden van de lippen, wijde pupillen, bleekheid, misselijkheid, buikpijn, duizeligheid, diarree, hart- en circulatiestoornissen, lever- en nierschade, stuipen en de dood.

Het Bundesinstitut für Risikobewertung hangt het aan het stukbijten van naalden of zaden en houdt het voorwaardelijk: dan kunnen misselijkheid, braken, gezichtsstoornissen, wijde pupillen, hartritmestoornissen en bewustzijnsstoornissen optreden.

Leg je ze naast elkaar, dan staat er in elke lijst iets dat in de andere ontbreekt. Braken en gezichtsstoornissen staan alleen bij het Bundesinstitut für Risikobewertung; bleekheid, lever- en nierschade en de dood staan alleen bij het Giftinformationszentrum Bonn. Elke opsomming blijft hier bij het document waar ze vandaan komt.

Wat je doet bij verdenking

Het Bundesinstitut für Risikobewertung beschrijft de eerste hulp in stappen. Haal zo mogelijk plantenresten voorzichtig uit de mond. Laat na het doorslikken een kopje water of thee drinken. En neem bij verdenking van orale opname meteen contact op met een giftinformatiecentrum om het verdere verloop te bespreken. Heeft het kind een grotere hoeveelheid binnengekregen of laat het verschijnselen zien, en is zo een centrum niet direct bereikbaar, dan schakel je volgens dat instituut de spoedarts in.

Onder hetzelfde kopje komt het Giftinformationszentrum Bonn op drie dingen uit: ruim laten drinken, de gifcentrale bellen, en bij verschijnselen naar de arts.

Het plantenprofiel van het Giftinformationszentrum Bonn geeft Duitse telefoonnummers, en het Bundesinstitut für Risikobewertung stuurt je naar een Duits giftinformatiecentrum; dat deel vertaalt zich niet vanzelf. In Nederland en Vlaanderen ligt de eerste lijn bij je huisarts: buiten kantooruren is dat in Nederland de huisartsenpost, in Vlaanderen de huisartsenwachtpost. Bij ernstige verschijnselen bel je in beide landen direct 112.

Denk je dat er taxus is gegeten? Het Bundesinstitut für Risikobewertung hangt het contact aan de verdenking van orale opname, en niet aan verschijnselen. Bel dus zodra je het vermoedt. Gaat het om een mens: je huisarts, buiten kantooruren de huisartsenpost, en bij ernstige verschijnselen, zoals stuipen, verminderd bewustzijn of hart- en circulatieklachten, 112. Voor een mens kun je in België ook dag en nacht terecht bij het Antigifcentrum, op het gratis nummer 070 245 245. Gaat het om een dier: je dierenarts. Noem de plant meteen bij naam.

Paarden, runderen en ander vee

LAVES rekent taxus, met zijn alkaloïden en zijn cyanogene glycoside, tot een van de gevaarlijkste giftige planten voor huisdieren. Voor de hoeveelheid noemt die dienst een maat: al enkele honderden grammen taxusnaalden of -takken zijn volgens LAVES absoluut dodelijk voor een volwassen paard of rund. Daarna gaat het snel. Al kort na de opname ontstaan bewustzijns- en circulatiestoornissen, en de dood treedt meestal binnen enkele uren in door ademhalingsverlamming. Die beschrijving gaat in het stuk van LAVES over paard en rund.

Dat dit geen papieren risico is, schrijft dezelfde dienst uit eigen werk: bij secties van runderen wordt in de afdelingen pathologie van de voedsel- en veterinaire instituten in Oldenburg en Hannover telkens weer taxusvergiftiging als doodsoorzaak vastgesteld. Het Giftinformationszentrum Bonn kent dezelfde soort gevallen en noemt ernstige vergiftigingen van runderen op weiden die door taxussen worden begrensd. Dat profiel noemt daarbij geen hoeveelheid.

Over de praktijk is LAVES kort en beslist: het meestal goedbedoelde vervoederen van heggensnoeisel en tuinafval aan weidedieren moet vanwege de vaak fatale gevolgen beslist achterwege blijven. Omdat datzelfde stuk gedroogd materiaal in één adem met vers noemt, valt daar ook een stapel onder die al weken naast de wei ligt.

Waar het snoeiafval dan wel heen kan, is een gemeentezaak. Sommige gemeenten laten tuinafval in de GFT-bak toe, andere willen grotere hoeveelheden op de milieustraat zien, en in Vlaanderen heet die plek het recyclagepark. Kijk na welke regel jouw gemeente hanteert.

Honden, katten en andere huisdieren

LAVES noemt taxus twee keer in hetzelfde stuk een van de gevaarlijkste giftige planten voor huisdieren.

Hond en kat komen in dat stuk niet bij naam voor, in het plantenprofiel van het Giftinformationszentrum Bonn evenmin, en in dat van het Bundesinstitut für Risikobewertung ook niet. Zwijgen is hier geen vrijbrief: dat een document een diersoort niet noemt, zegt niets over hoe giftig taxus voor dat dier is.

Wat er wel uit te halen valt, geldt voor elk dier. Het gaat volgens LAVES om alle delen van de plant behalve de rode zaadmantels, vers zowel als gedroogd; dat stuk noemt naalden en takken apart. Zorg dus dat je dieren niet bij het snoeisel of bij afgevallen zaadmantels kunnen. Ging het toch mis, bel dan meteen je dierenarts en noem taxus daarbij.

Taxus staat niet alleen in de tuin

Het stuk van LAVES eindigt met een waarschuwing die verder reikt dan taxus. Naast taxus staan er in onze tuinen volgens die dienst nog veel meer, vaak dodelijk giftige planten, en daarvan noemt het stuk er hier alleen deze zes: peperboompje (Daphne), engelentrompet (Brugmansia), gouden regen (Laburnum), jeneverbes (Juniperus), levensboom (Thuja) en robinia (Robinia).

Twee daarvan, jeneverbes en levensboom, zijn coniferen die net als taxus vaak als haag staan. Hoe je coniferen knipt, staat op Coniferen snoeien.

Of laurierkers giftig is, en waarom drie documenten het daarover niet eens zijn, staat op Laurierkers giftig. Welke planten in huis giftig zijn voor kat en hond, staat op Giftige kamerplanten.