Laurierkers giftig: blad, bessen en het blauwzuur erin

Laurierkers (Prunus laurocerasus) is giftig. Het Giftinformationszentrum Bonn noemt alle plantendelen giftig, vooral het blad en de zaden; NABU Berlin noemt de plant zeer giftig. Hij hoort bij de rozenfamilie en bij het geslacht Prunus.

Wat dat in de praktijk betekent, hangt vooral aan de vraag of er gekauwd wordt. En precies op dat punt lopen de drie documenten van deze pagina uiteen. Dat verschil staat hieronder met naam en toenaam, want het is niet klein.

Giftige plantendelen

Het Giftinformationszentrum Bonn houdt het kort: alle plantendelen zijn giftig, en vooral het blad en de zaden. De cyanogene glycosiden zitten volgens dat plantenprofiel vooral in blad en zaad, en in kleine hoeveelheden ook in het vruchtvlees.

Blauwzuur komt er volgens hetzelfde profiel pas uit als het blad goed gekauwd wordt. En het is niet iets van laurierkers alleen: NABU Berlin schrijft dat alle gewassen van het geslacht Prunus het bevatten, bijvoorbeeld de in Duitsland inheemse vogelkers, en dat ook de pitten van kersen, abrikozen en zelfs appels giftig zijn.

De bessen: drie bronnen, drie antwoorden

Op de vraag hoeveel bessen gevaarlijk zijn, geven de drie documenten drie verschillende antwoorden. Twee ervan noemen een aantal, en dat is bij allebei drie; het derde noemt er geen.

• Het Giftinformationszentrum Bonn noemt de kritische dosis voor blad niet bekend, en schrijft dat er in de regel geen vergiftigingsverschijnselen te verwachten zijn als er tot en met drie bessen zijn binnengekregen.
• Een bericht uit 2002 op Kinder- & Jugendärzte im Netz, de site van de Duitse beroepsvereniging van kinder- en jeugdartsen, geeft in indirecte rede de Bundesarbeitsgemeinschaft Kindersicherheit weer: drie van de kleine rood-violette bessen zouden kunnen volstaan om bij kleine kinderen symptomen zoals misselijkheid, buikpijn en benauwdheid op te roepen.
• NABU Berlin noemt geen aantal en legt de vraag ergens anders: dat kinderen zich aan de bessen vergiftigen is zeer onwaarschijnlijk, omdat de harde pitten zich nauwelijks laten stukbijten.

Bij de eerste bron blijft het tot en met drie bessen in de regel zonder vergiftigingsverschijnselen; bij de tweede zouden drie bessen volgens de Bundesarbeitsgemeinschaft Kindersicherheit bij kleine kinderen al symptomen kunnen oproepen. De derde noemt geen getal en kijkt naar de pit in plaats van naar het aantal. Deze pagina middelt dat niet weg en kiest ook geen eigen drempel: het aantal is niet waar je je beslissing op baseert. Wat je dan wél doet, staat verderop.

Hoe de bessen eruitzien, beschrijven de bronnen trouwens verschillend. Het Giftinformationszentrum Bonn noemt de rijpe vruchten bolrond en glanzend zwart, met een steenpit erin, en zet het rijpen in augustus en september. Het bericht van de kinder- en jeugdartsen heeft het over kleine rood-violette bessen.

Kleine kinderen en het najaar

Dat bericht gaat niet alleen over laurierkers, maar over plantenvergiftigingen in het najaar in het algemeen. Twee dingen eruit zijn ook voor een Nederlandse of Vlaamse tuin bruikbaar.

Het eerste is wie het betreft. Volgens de Bundesarbeitsgemeinschaft Kindersicherheit, die in het bericht wordt aangehaald, gaat het vooral om kinderen onder de vier jaar, die nog veel dingen ongezien in hun mond steken. Giftcentra hebben volgens datzelfde bericht hoogseizoen in het najaar, omdat de vruchten en zaden die dan rijpen kinderen verleiden tot snoepen dat soms gevaarlijk is.

Het tweede is wat helpt. De Bundesarbeitsgemeinschaft Kindersicherheit raadt ouders volgens het bericht aan om alle planten in hun directe omgeving op naam te brengen, zodat ze hun kinderen beter kunnen beschermen. Voor laurierkers geeft het Giftinformationszentrum Bonn genoeg kenmerken om dat te doen: een struik tot 3 m hoog, wintergroene bladeren van ongeveer 15 cm lang en elliptisch van vorm, kleine witte bloemen in april en mei in veelbloemige trossen. Als herkomst noemt dat profiel de zuidelijke Balkan en Klein-Azië, en als standplaats sierstruik in parken en tuinen.

Mogelijke verschijnselen, en wat je doet

Het Giftinformationszentrum Bonn beschrijft wat er na het eten van meerdere bessen of bladeren gebeurt: buikpijn, misselijkheid en braakneiging. Af en toe komt daar een rood gezicht bij. In zeldzame gevallen noemt het profiel hoofdpijn, duizeligheid, verminderde ademhaling en bewusteloosheid.

Wat je doet, hangt niet af van het aantal bessen. Heeft een kind ervan gegeten, bel dan de huisarts, buiten kantooruren de huisartsenpost. Bij benauwdheid of verminderd bewustzijn bel je meteen 112. Noem daarbij de plant en de hoeveelheid: hoe preciezer de soort en de hoeveelheid genoemd kunnen worden, hoe nauwkeuriger het advies, schrijft het bericht van de kinder- en jeugdartsen. Zijn er al verschijnselen, dan raadt dat bericht aan om zo snel mogelijk naar de arts te gaan of direct naar het ziekenhuis.

Gaat het om een huisdier, bel dan je dierenarts en noem de plant erbij. Over hond en kat apart doet geen van de drie documenten van deze pagina een uitspraak; wat ze wel zeggen, is dat alle plantendelen giftig zijn en dat de plant zeer giftig is. Houd je dieren daarom weg bij afgevallen bessen en bij het snoeisel, en ga niet uit van “waarschijnlijk ongevaarlijk”.

Vermoed je vergiftiging? Bel voor een mens de huisarts, buiten kantooruren de huisartsenpost; bij benauwdheid of verminderd bewustzijn direct 112. Voor een mens kun je in België ook dag en nacht terecht bij het Antigifcentrum, op het gratis nummer 070 245 245. Voor een dier: bel de dierenarts. Noem in beide gevallen de plant en de hoeveelheid.

Het snoeisel: niet op de composthoop

NABU Berlin noemt de bladeren, die blauwzuur bevatten, nagenoeg oncomposteerbaar en schrijft dat ze op de composthoop maar slecht verrotten. Voor je eigen hoop is snoeisel van laurierkers dus geen goede kandidaat.

Juist daardoor gaat het volgens NABU vaak mis. Omdat de bladeren zo slecht verrotten, wordt het snoeisel graag aan de bosrand of ergens anders in de natuur gedumpt. Verboden is het wel, schrijft NABU, maar het is toch een ingeburgerde onhebbelijkheid geworden. De gevolgen noemt het stuk fataal voor ecosystemen als het bos: afgesneden takken kunnen daar wortel schieten en opnieuw uitlopen, en dan verdringt de laurierkers makkelijk inheemse planten die insecten, vogels en kleine dieren volop voedsel bieden.

Wat er met dat snoeiafval wél mag gebeuren, verschilt per gemeente: de een neemt tuinafval aan in de GFT-bak, de ander wil het op de milieustraat hebben, in Vlaanderen het recyclagepark. Zoek het voor jouw adres op bij je gemeente.

Hoe ver en wanneer je een laurierkershaag terugknipt, en waarom het blad er na een heggenschaar anders uitziet dan na een snoeischaar, staat op Laurierkers snoeien.

Waarom natuurbeschermers laurierkers liever kwijt zijn

NABU Berlin zet de struik neer als een plant die voor de tuinier bijna alles goed doet en voor de natuur bijna niets. Hij verdraagt droge zomers, blijft wintergroen, groeit snel en zijn blad glanst donkergroen in de zon. Hij is weinig veeleisend, robuust tegen plagen, droogtebestendig en winterhard, en biedt het hele jaar door beschutting tegen inkijk. Tuincentra beloven volgens NABU een hoogtegroei van 40-50 cm per jaar.

Wat handelaren volgens het stuk liever voor zich houden, is dat deze sterk waterzuigende plant zeer giftig is, dat het snoeien bewerkelijk is en dat de zaadverspreiding een groot probleem voor de inheemse natuur vormt. Als schuilplaats voor vogels dient hij nog wel, en sommige vogels eten zijn vruchten; de bloemen worden door een paar generalisten onder de bestuivende insecten aangevlogen. Maar vergeleken met inheemse struiken biedt hij volgens NABU maar heel weinig soorten voedsel.

Fataal wordt het volgens NABU pas wanneer vogels de zaden van dit invasieve gewas, dat uit Voor-Azië komt, de vrije natuur in dragen, of wanneer groenafval verkeerd wordt weggegooid. In Zwitserland is de verkoop van de plant daarom al verboden, schrijft NABU, en ook Duitse natuurbeschermingsinstanties raden dringend af om hem te planten.

Meteen uitgraven hoeft van NABU niet: een struik is een struik, en ook al bestaan er ecologisch waardevollere wilde struiken, je hoeft niet meteen naar de motorzaag te grijpen. Denk je wel over nieuwe aanplant na, dan verwijst het stuk naar betrouwbare handelaren en naar zijn eigen pagina’s over inheemse wilde struiken, en het noemt het krentenboompje, de meidoorn en de sleedoorn als alternatieven. Dat zijn ecologische alternatieven: blauwzuur komt volgens hetzelfde stuk in het hele geslacht Prunus voor. Dat de sleedoorn (Prunus spinosa) bij dat geslacht hoort, is een gevolgtrekking van deze pagina.

Taxus is een andere veelgebruikte haagplant waarbij de giftigheidsvraag speelt; hoe dat bij taxus zit, staat op Taxus giftig. Het algemene kader bij een vermoeden van vergiftiging, en welke planten in huis giftig zijn voor kat en hond, staat op Giftige kamerplanten.