Vlinderorchidee (Phalaenopsis): problemen herkennen

Wortelrot (een omgeving die steeds nat is)

American Orchid Society schrijft dat wortelrot ontstaat als de plant in een steeds natte omgeving blijft staan, en omschrijft wortelrot als een ziekte die meestal door een schimmel via de wortels binnenkomt; bij de symptomen noemt de bron een in de groei geremde, slappe plant en het bruin worden van de wortels en de wortelstokken. ⚠ De bronnen noemen dit niet het meest voorkomende of het schadelijkste probleem, en deze pagina zet er dan ook geen volgorde in: de RHS noemt allebei de kanten, namelijk dat de wortels kunnen rotten als je hem te nat houdt en kunnen verschrompelen en afsterven als je hem te droog houdt.

Wat je kunt doen

1. Haal de plant voorzichtig uit de pot; knip de zachte, bruine of zwarte wortels die uit elkaar vallen weg met een schone (met alcohol afgenomen) schaar en laat de stevige zitten.
2. Haal de plant uit de natte omgeving; zet hem in goed luchtend orchideeënsubstraat. American Orchid Society noemt voor volwassen planten een substraat van middelgrove schors.
3. Wat de bronnen over het gietritme zeggen, staat bij Te weinig water.
4. Laat geen water in de pot of in de schotel staan; de RHS schrijft dat je de planten niet in het water laat staan. Laat er geen water in het hart lopen.

Meer hierover: Orchidee water geven: hoe vaak en hoe precies

Te weinig water / uitdroging

American Orchid Society schrijft dat gerimpelde bladeren betekenen dat er geen water bij het weefsel van de plant komt. Dezelfde bron geeft aan dat het op te weinig water wijst als de wortels gezond zijn (gevuld, wit of groen), en dat er sprake is van wortelverlies als de wortels er slecht aan toe zijn. ⚠ Het mechanisme dat de sponsachtige buitenlaag van de wortel (het velamen) uitdroogt, komt in de bronnen niet voor; deze pagina voert dat mechanisme niet aan.

Wat je kunt doen

1. Giet de plant goed door.
2. Voor het gietritme geven de bronnen dit: American Orchid Society schrijft dat je de plant goed doorgiet en pas weer water geeft als hij bijna droog is; de RHS schrijft in de groeitijd één keer per week water geven en in de winter iets minder. Allebei de bronnen willen dat je de wortels niet helemaal laat opdrogen.
3. Zien de wortels er niet gezond uit, dan is het probleem geen droogte maar misschien wortelverlies; American Orchid Society schrijft dat de plant geen water kan opnemen als er geen wortels meer over zijn, hoeveel je ook geeft. Ga in dat geval naar de tak over wortelverlies.
4. De rimpels in het blad trekken bij zodra de wortels bijkomen; oud blad wordt niet altijd weer helemaal zoals het was.

Meer hierover: Orchidee water geven: hoe vaak en hoe precies

Zonnebrand (te veel direct licht)

De RHS schrijft dat de directe zon in de zomer het blad kan verbranden en wil dat je de plant uit de directe zon houdt. Verbrande plekken blijven.

Wat je kunt doen

1. Haal de plant uit de directe zon en zet hem in veel maar indirect licht.
2. American Orchid Society vindt binnen een raam op het oosten ideaal en een beschaduwd raam op het zuiden of het westen aanvaardbaar; de RHS geeft een plek voor een raam op het oosten of het westen op als ideaal.
3. Verbrande plekken worden niet meer beter; wacht op nieuwe, gezonde groei. Je hoeft het blad dat er zit niet weg te snijden.

Meer hierover: Bladverbranding: hoe de directe zon je plant verbrandt

Gewone bladval (geen probleem)

De Phalaenopsis draagt weinig bladeren en vernieuwt ze op volgorde. Dat het oudste onderste blad vergeelt en afvalt terwijl er bovenaan nieuw blad komt, is de gewone cyclus; de plant haalt de voedingsstoffen eruit terug. Vergelen er meerdere bladeren tegelijk, dan is dat niet die cyclus.

Wat je kunt doen

1. Zijn de wortels gezond (gevuld, zilvergrijs of groen) en vergelen alleen een of twee onderste bladeren langzaam, dan hoef je niets te doen.
2. Trek een vergeeld blad er niet met kracht af; haal het weg zodra het vanzelf loslaat.
3. Vergelen er veel bladeren tegelijk of vergeelt het blad bovenaan, dan is het geen gewone bladval; ga terug naar de controle van de wortels.

Meer hierover: Gele bladeren: wanneer het normaal is en wanneer niet · Gele bladeren bij de orchidee: oorzaak en oplossing

Wortelverlies (de plant kan geen water opnemen)

American Orchid Society schrijft dat de plant geen water kan opnemen als er geen wortels meer over zijn, hoeveel je ook geeft. Wortelverlies komt meestal doordat er eerder te veel water is gegeven of doordat er rot was, doordat het substraat is afgebroken, of doordat de plant net verpot is en nog niet is aangeslagen.

Wat je kunt doen

1. De eerste oplossing die American Orchid Society geeft, is de luchtvochtigheid rond de plant verhogen om de last op de resterende wortels te verlichten, en daarna beslissen of je verpot of afwacht.
2. Bij het verhogen van de luchtvochtigheid: de RHS raadt aan de pot op een brede schaal met vochtige kiezels te zetten. ⚠ Deze pagina raadt de kiezelschaal niet aan: onze pagina over droge lucht rekent die op gezag van Penn State Extension tot de middelen die de kamerluchtvochtigheid niet verhogen.
3. Zet hem in vers, goed luchtend substraat en wacht geduldig tot er nieuwe wortels aanslaan. Maak de bladeren niet nat en laat er geen water in het hart staan.
4. ⚠ De methode waarbij je de resterende wortels in vochtig mos wikkelt en in een gesloten doorzichtige bak houdt, komt op deze pagina's van American Orchid Society niet voor; deze pagina schrijft die methode niet aan die instelling toe.

Meer hierover: Orchidee water geven: hoe vaak en hoe precies

Hartrot of rot aan de voet (ernstig)

Loopt er water in het hart van de plant of bij de voet van de stam en blijft het daar staan, dan kan dat tot rot leiden; de voet verkleurt van crèmegeel naar bruin. ⚠ Hartrot komt in de institutionele bronnen van deze pagina niet aan bod; deze pagina beweert niets over de snelheid waarmee het zich uitbreidt en ook niet over hoe vaak het voorkomt.

Wat je kunt doen

1. Haal de plant meteen uit de natte omgeving; houd het hart en de voet droog.
2. Dep het water dat in het hart of bij de voet staat er voorzichtig met keukenpapier uit; geef het water niet van bovenaf maar langs de rand, zodat het niet in het hart loopt. De RHS schrijft dat je de planten niet in het water laat staan.
3. Zet de plant apart van de andere planten en zorg voor meer luchtcirculatie.
4. Is de voet over een groot deel bruin en zacht geworden, dan is de plant misschien niet meer te redden; weet je het niet zeker, vraag dan advies bij een tuincentrum of hovenier.

Knopval (bud blast)

American Orchid Society noemt voor knoppen die afvallen zonder open te gaan de volgende oorzaken: te weinig of te veel water; uitersten in temperatuur en plotselinge temperatuurwisselingen (een verwarmingsrooster of een airco die rechtstreeks op de plant blaast); ethyleengas; en het verplaatsen van de plant.

Wat je kunt doen

1. American Orchid Society schrijft dat je, als je hem wilt verplaatsen, wacht tot hij in bloei staat; laat de plant staan zolang hij in de knop zit.
2. Houd hem weg van het verwarmingsrooster en van een airco die rechtstreeks op de plant blaast; dezelfde bron noemt die met zoveel woorden onder het kopje uitersten in temperatuur.
3. Houd hem weg van de fruitschaal: American Orchid Society noemt als sterke ethyleenmakers de appel, de avocado, de perzik, de peer, de pruim, de meloen, de vijg en de tomaat.
4. Blijf regelmatig water geven; dezelfde bron noemt zowel te weinig als te veel water bij de oorzaken van knopval.

Meer hierover: Orchidee weer laten bloeien: licht en koele nachten

Hij bloeit niet of niet opnieuw

Is de plant gezond maar maakt hij geen nieuwe bloemtak, dan kijk je naar twee dingen: het licht en de koelte in het najaar. ⚠ De bronnen zetten die twee oorzaken niet op volgorde van hoe vaak ze voorkomen, en deze pagina doet dat ook niet.

Wat je kunt doen

1. Controleer eerst het licht: de RHS schrijft dat je de plant in de winter in veel licht zet om de bloei te bevorderen. American Orchid Society vindt binnen een raam op het oosten ideaal.
2. Voor de koelte in het najaar geven twee instellingen twee VERSCHILLENDE maten en deze pagina voegt ze niet samen. American Orchid Society schrijft dat het voor het op gang brengen van de bloemtak gewenst is dat de nachttemperatuur in het najaar een paar weken lang naar 13 °C (in de bron 55 °F) zakt; dat is een ABSOLUTE nachttemperatuur. De RHS schrijft dat je de plant ongeveer een maand op een koelere plek zet en de temperatuur ongeveer 5 °C (in de bron 8 °F) laat zakken; dat is een DALING ten opzichte van waar hij stond.
3. Wat de bronnen over het gietritme zeggen, staat bij Te weinig water.
4. Knip een gezonde groene bloemstengel niet meteen af; soms vertakt hij opnieuw.

Meer hierover: Orchidee weer laten bloeien: licht en koele nachten

De wortels zijn gezond, er is niets dringends

American Orchid Society omschrijft een gezonde wortel als gevuld en wit of groen; zijn de wortels zo, dan is het goed met de plant.

Wat je kunt doen

1. Zijn de wortels gevuld en wit of groen, dan hoef je niets te doen.
2. Wat de bronnen over het gietritme zeggen, staat bij Te weinig water.
3. Is er toch iets met het blad (vlekken, vergeling), ga dan terug naar de tak van dat symptoom.

Meer hierover: Orchidee water geven: hoe vaak en hoe precies

Luchtwortels (normaal)

Luchtwortels die buiten de pot uitsteken zijn normaal en hoeven niet afgeknipt te worden.

Wat je kunt doen

1. Knip de luchtwortels niet af.
2. Duw ze niet met kracht de pot in; laat ze zoals ze zijn.
3. Je kunt die wortels bij het water geven meenemen, maar het hoeft niet.

Bladvlekken (kan een schimmel of een bacterie zijn)

Er kunnen waterige of natte, groter wordende vlekken op het blad komen die bruin of zwart verkleuren. ⚠ Bladvlekkenziekten die specifiek voor deze soort gelden, komen in de institutionele bronnen van deze pagina niet aan bod; deze pagina doet geen uitspraak over de vraag of de vlek van een schimmel of van een bacterie komt.

Wat je kunt doen

1. Zet de plant apart van de andere planten.
2. Maak de bladeren niet nat en laat er geen water in het hart staan; zorg voor meer luchtcirculatie.
3. Het aangetaste blad met schoon gereedschap weghalen kan de uitbreiding beperken.
4. Grijpt de vlek snel om zich heen, lekt er donker vocht uit of ruikt het vies, vraag dan advies bij een tuincentrum of hovenier.

Plagen (spint / wolluis / schildluis)

Plakkerigheid op het blad, wattige witte klontjes, bruine schildjes of fijn spinsel aan de onderkant van het blad kunnen tekenen van een plaag zijn. ⚠ Een plagenlijst of een volgorde die specifiek voor deze soort geldt, staat niet in de institutionele bronnen van deze pagina; deze pagina geeft geen lijst en zet er ook geen volgorde in.

Wat je kunt doen

1. Zet de plant apart van de andere planten (het is besmettelijk).
2. Spoel de bladeren goed af met lauw water of onder de douche; haal de zichtbare beestjes er met de hand af.
3. Controleer de onderkant van het blad, de plooien en de voet van de stelen; daar verschuilen ze zich.
4. Bij een hardnekkige of terugkerende aantasting kun je het beste advies vragen bij een tuincentrum of hovenier.

Meer hierover: Plagen op kamerplanten: van signaal naar naam

Het natuurlijke einde van de bloei (geen probleem)

Dat de bloemen aan het eind van hun leven verwelken en afvallen, is normaal. Een gezonde groene bloemstengel kan soms opnieuw vertakken; zolang de stengel groen blijft, hoef je hem niet onderaan af te knippen.

Wat je kunt doen

1. Dit is geen probleem; de plant gaat over naar een fase van rust en herstel.
2. Of je de bloemstengel afknipt is een aparte keuze: een gezonde groene stengel kan soms opnieuw vertakken en bloemen geven.
3. Voor een nieuwe bloei kun je kijken bij de tak over niet bloeien, bij het advies over licht en koele nachten.

Meer hierover: Orchidee weer laten bloeien: licht en koele nachten

De wortels zijn gezond en toch vergeelt het blad

Vergeling bij gevulde, gezonde wortels kan komen door blootstelling aan kou, te weinig licht of doordat de plant al lang geen voeding heeft gehad. ⚠ De bewering dat de Phalaenopsis onder 13 °C vergeelt, staat niet in de bronnen, en dat getal hoort in de bron bij iets anders: American Orchid Society geeft een nachttemperatuur van 13 °C op als een waarde die in het najaar GEWENST is om de bloemtak op gang te brengen. De grens die de bronnen voor kou geven is een andere: de RHS schrijft dat je de plant boven 16 °C houdt.

Wat je kunt doen

1. Controleer de nachttemperatuur en de kou bij de vensterbank; de RHS schrijft dat je de plant boven 16 °C (in de bron 60 °F) houdt.
2. Zorg dat hij veel maar indirect licht krijgt.
3. Heeft hij maandenlang geen voeding gehad: American Orchid Society geeft twee keer per maand een voeding met veel stikstof (als voorbeeld 30-10-10) of een evenwichtige voeding; voor de bloei noemt de bron een voeding met veel fosfor (10-30-20). De RHS schrijft in de groeitijd weinig maar regelmatig voeden, in de winter heel weinig of niet, en om de zouten weg te spoelen elke vierde gietbeurt water zonder voeding.
4. Dat een onderste blad langzaam vergeelt, kan nog steeds gewone bladval zijn.

Meer hierover: Gele bladeren: wanneer het normaal is en wanneer niet · Gele bladeren bij de orchidee: oorzaak en oplossing