Cactus: problemen herkennen

Te veel water / rot

In natte potgrond krijgen de wortels geen lucht meer en gaan ze rotten; de stam wordt zacht en waterig, verkleurt van onderaf omhoog donker en kan vies gaan ruiken. Iowa State University Extension beschrijft te veel water bij vetplanten als zacht, papperig blad en zachte, papperige stengels en schrijft dat er in verzadigde grond minder zuurstof is en dat de wortels afsterven.

Wat je kunt doen

1. Stop meteen met water geven. Is het nog een vroeg stadium, haal de plant er dan uit, laat hem een paar dagen tot weken zonder pot opdrogen en zet hem daarna in grofkorrelige grond.
2. Is de rot al verder: snijd het rotte weefsel met een schoon en scherp mes weg tot op het gezonde (harde, lichtgekleurde) deel; laat het snijvlak een paar dagen op een droge plek een callus vormen en plant hem daarna terug.
3. Is het hoofddeel van de stam gespleten of zacht, dan is de schade blijvend; je kunt een gezond stuk (of een kindje) afsnijden en laten wortelen als start van een nieuwe plant.
4. Laat hem niet meer in het water staan. Iowa State University Extension noemt als beste maatregel de cyclus van nat maken en laten opdrogen: de grond wordt helemaal natgemaakt en daarna helemaal laten opdrogen.

Te weinig water / inschrompelen

Heeft de cactus het water dat hij had opgeslagen opgebruikt, dan schrompelt de stam in en ziet hij er ingevallen en gerimpeld uit, maar hij blijft hard; het oppervlak kan dof worden en de toppen kunnen droog en bruin zijn. (Het verschil met te veel water: bij te veel water is hij zacht, bij te weinig water hard en gerimpeld.)

Wat je kunt doen

1. Zijn de wortels gezond, pas dan nat maken en laten opdrogen toe: maak de potgrond met ruim water goed nat (zodat het water bij alle wortels komt) en laat het uitlekken; meestal herstelt de stam zich. Iowa State University Extension noemt als beste maatregel de cyclus van nat maken en laten opdrogen: de grond wordt helemaal natgemaakt en daarna helemaal laten opdrogen.
2. Wacht daarna tot de grond helemaal is opgedroogd en geef dan opnieuw water.
3. Gaan het inschrompelen en zacht worden samen, dan is het geen droogte maar mogelijk rot; kijk eerst hoe het aanvoelt en kijk naar de wortels.

Uitrekken naar het licht (etiolering), te weinig licht

Bij te weinig licht rekt de cactus zich uit om bij het licht te komen: er komt dunne, fletse (lichtgroene of gele), zwakke groei die spits toeloopt (als een suikerpunt) en de plant buigt naar het licht. Dat uitgerekte stuk blijft zo; ook op een lichtere plek wordt het niet meer zo dik als het was.

Wat je kunt doen

1. Zet de plant in 1 tot 2 weken stap voor stap op een lichtere of zonniger plek (zet hem niet in één keer in de volle zon, dan verbrandt hij).
2. Is er binnen te weinig licht, geef dan bij met een groeilamp.
3. Het uitgerekte stuk blijft zo, maar de nieuwe groei komt weer normaal en compact op; je kunt het lelijke stuk desgewenst in het voorjaar afsnijden en laten wortelen.

Zonnebrand (plotseling of te veel licht)

De cactus is aan zon gewend, maar een plotselinge toename van licht (van schaduw ineens naar felle zon) verbrandt hem; je ziet aan de zonkant verbleekte witte of gele, of bruine tot zwarte, verharde verbrande plekken. Ze komen binnen uren tot dagen op en blijven.

Wat je kunt doen

1. Zet de plant in minder fel licht of in halfschaduw; laat hem altijd stap voor stap van schaduw aan zon wennen.
2. Snijd een droge, harde verbrande plek niet meteen weg; die kan als een beschermend korstje blijven zitten en met de tijd maakt de plant er nieuw weefsel omheen.
3. Wordt de verbrande plek zacht of waterig of breidt hij zich uit, dan is het rot: snijd hem met een schoon mes weg tot op gezond weefsel en laat een callus vormen.

Meer hierover: Bladverbranding: hoe de directe zon je plant verbrandt

Houtige bruine verharding van onderaf (verkurking)

Dat de kleur en de structuur van onderaf omhoog veranderen en de stam er hard en houtig uit gaat zien, is iets wat bij cactussen met ouder worden in verband wordt gebracht. ⚠ Dit natuurlijke ouder worden komt in de bronnen niet aan bod; deze pagina presenteert het dan ook niet als een institutionele bevinding. ⚠ Verwar het niet met de SCHURFT BIJ CACTUSSEN (corky scab) die de RHS beschrijft: de RHS schrijft dat te veel vocht of te veel felheid bij een cactus tot schurft kan leiden, en dat is een ZIEKTE, geen ouder worden.

Wat je kunt doen

1. Gaat de verharding van onderaf omhoog en is ze hard en houtig, dan is dat gewoon; je hoeft niets te doen.
2. Houd ze uit elkaar: een harde, houtige verharding die van onderaf omhoog gaat wordt met ouder worden in verband gebracht; zonnebrand of rot voelen zacht aan of komen juist van boven naar beneden. ⚠ Is er te veel vocht of te veel felheid, denk dan aan de waarschuwing van de RHS over schurft (corky scab); dat is een apart probleem.
3. Laat de plant verder geen ander probleem zien (zacht worden, geur), maak je dan geen zorgen.

Koude- of vorstschade

De cactus loopt bij vorst en bij te veel kou schade op; je ziet dat aan zachte zwarte plekken en aan een stam die inzakt. Kou en vocht samen zijn extra gevaarlijk. De RHS geeft voor de winterrust een nachttemperatuur van 8-10 °C (in de bron 46-50 °F).

Wat je kunt doen

1. Zet de plant meteen op een warme, vorstvrije plek; bescherm hem in de winter tegen het koude glas en tegen buiten.
2. Snijd bevroren, zacht en zwart weefsel met een schoon mes weg tot op het gezonde deel en laat een callus vormen.
3. Houd hem in de winter koel maar geef geen water (koel en nat betekent rot). De RHS geeft de winterrust met getallen: van begin november tot begin maart zo min mogelijk of helemaal geen water (water alleen om te voorkomen dat de plant inschrompelt, als dat nodig is) en 's nachts 8-10 °C (in de bron 46-50 °F). Dezelfde bron schrijft dat die rustperiode de bloei zou MOETEN bevorderen; dat is de eigen voorzichtige formulering van die bron en geen harde belofte.

Kleurverandering (roze of rood worden, lichte stress)

Dat de randen of de top van de cactus roze of rood worden, is meestal een teken van lichte stress: felle zon, kou of droogte. Vaak is het niet ernstig en kan het weer overgaan zodra de omstandigheden kloppen.

Wat je kunt doen

1. Zoek de oorzaak: is er kortgeleden meer zon bij gekomen, is het kouder geworden, of heeft de plant lang zonder water gestaan?
2. Neem de betreffende omstandigheid weg (minder felle zon, bescherming tegen kou, of water geven volgens nat maken en laten opdrogen).
3. Is de kleur licht en voelt de plant gezond aan (hard, niet zacht geworden), raak dan niet in paniek; houd het in de gaten.

Winterrust (geen groei, meestal normaal)

De meeste cactussen gaan in de winter in rust; de nieuwe groei stopt. De RHS geeft de winterrust met getallen: van begin november tot begin maart zo min mogelijk of helemaal geen water (water alleen om te voorkomen dat de plant inschrompelt, als dat nodig is) en 's nachts 8-10 °C (in de bron 46-50 °F). Dezelfde bron schrijft dat die rustperiode de bloei zou MOETEN bevorderen; dat is de eigen voorzichtige formulering van die bron en geen harde belofte.

Wat je kunt doen

1. Staat de groei in de winter stil en is de plant gezond (hard, stevig), maak je dan geen zorgen.
2. Houd in die tijd het regime van de RHS aan: van begin november tot begin maart zo min mogelijk of helemaal geen water, alleen als het nodig is om inschrompelen te voorkomen; 's nachts 8-10 °C. Geef geen plantenvoeding. ⚠ Over de hoeveelheid en de frequentie van voeding staat geen getal in de bronnen; deze pagina geeft dat dan ook niet.
3. Nemen licht en warmte in het voorjaar toe, dan begint de groei weer; ga dan terug naar nat maken en laten opdrogen en naar lichte voeding.

Is dit wel echt een cactus? Determinatie, risico voor huisdieren en de stekels

"Cactus" is een groep, en niet elke plant die als cactus wordt verkocht is een echte cactus. Hoe gevaarlijk een plant voor huisdieren is, verschilt per soort; dat is belangrijk om je huisdier of je kind niet in gevaar te brengen door er ten onrechte van uit te gaan dat er niets aan de hand is.

Wat je kunt doen

1. Een vlezige, stekelige stam met areolen (de kleine wattige kussentjes waar de stekels uit komen) is een echte cactus; de meeste zijn niet systemisch giftig, maar de stekels verwonden wel.
2. Een plant die dun is als een potlood, vertakt is en bij het snijden wit melksap geeft, is een potloodcactus of een Euphorbia; die is giftig en bijtend (en geen echte cactus).
3. Weet je het niet zeker, houd de plant dan uit de buurt van huisdieren en kinderen; draag handschoenen bij snij- of stekelwerk en vraag zo nodig advies bij een tuincentrum, een hovenier of je dierenarts.

Plagen (wolluis / spint / schildluis)

Wattige witte klontjes tussen de stekels of op verborgen plekken (wolluis), fijn spinsel (spint) of bruine schildjes (schildluis) kunnen tekenen van een plaag zijn.

Wat je kunt doen

1. Zet de plant apart van de andere planten.
2. Haal zichtbare beestjes plek voor plek weg met een schoon wattenstaafje (zo nodig vochtig of licht in alcohol gedoopt); pas op voor de stekels.
3. Zorg bij spint voor een betere luchtcirculatie; houd de nieuwe groei aan de top in de gaten.
4. Bij een hardnekkige of terugkerende aantasting kun je het beste advies vragen bij een tuincentrum of hovenier; houd nieuwe planten 2 tot 4 weken apart.

Meer hierover: Plagen op kamerplanten: van signaal naar naam